Kunt u mij de weg in Fijnaart vertellen, meneer?

Rotterdam

Pieter de Hoogh wordt geboren op 20 november 1629 te Rotterdam. Of dit echt zijn geboortedag is, weten we niet. Hij wordt in ieder geval op 20 november 1629 gedoopt in de Hervormde kerk van Rotterdam: de Laurenskerk.  Zijn vader, Hendrick de Hoogh, is metselaar en zijn moeder is vroedvrouw. Ze is afkomstig uit Delft. Over het leven van Pieter de Hoogh is weinig bekend.

Zijn eerste schilderlessen heeft hij in Rotterdam ontvangen, als leerling van Ludolph de Jongh uit Rotterdam en mogelijk van Nicolaes Berchem (landschapschilder, tekenaar, etser) uit Haarlem. De Hoogh schildert in zijn begintijd veel landschappen met ruiters en schutters en over het soldatenleven (Tachtigjarige oorlog). Hieruit blijkt wellicht dat hij sterk beïnvloed is door Nicolaes Berchem.

Delft

Na zijn Rotterdamse periode, woont hij sinds 5 augustus 1652, volgens een notariële akte die hij samen met de schilder Hendrick van der Burgh tekent, in Delft. Omdat zijn schilderijen onvoldoende geld opbrengen, werkt hij bij de rijke linnenhandelaar Justus de la Grange. Op 3 mei 1654 trouwt hij met Jannetje van der Burgh, dochter van een Delftse aardewerkfabrikant en een zus van de genoemde schilder Hendrick van der Burgh. Zij krijgen zeven kinderen; twee worden in Delft worden. Op 20 september 1655 wordt hij ingeschreven bij het Sint-Lucasgilde (waarvan ook Nicolaes Berchem lid is). Hier ontmoet Pieter de Hoogh Johannes Vermeer. Het is niet uit te sluiten dat zij met hun stijlen elkaar hebben beïnvloed. Zeker is wel dat Pieter de Hoogh in 1685 zijn schilderstijl verandert: lichter, zijn afbeeldingen worden ruimer en dieper door gebruik van perspectief. Hij schildert zijn topstukken: binnenplaatsen en interieurs van huizen uit de Gouden Eeuw. De diepte van de schilderijen wordt versterkt door een doorkijkje naar buiten of naar een andere ruimte. Daar is het net iets lichter dan de voorgrond. Pieter de Hoogh is de eerste kunstenaar die binnenplaatsen, met perfecte tegelpatronen op de vloeren en geniale lichteffecten, tot hoofdonderwerp maakt. Door vrouwen af te beelden idealiseert Pieter de Hoogh het Hollandse huiselijk leven: eenvoudige deugden, huishouden en kinderverzorging. Toch maakt zijn werk in Delft weinig indruk. Dirck van Bleiswijk, politicus en schrijver van een lijvig boek, schrijft over Delft, rept met geen woord noch over Pieter de Hoogh noch over Johannes Vermeer. Pieter de Hoogh leidt in Delft, ondanks dat hij er zijn beste schilderijen maakt, een armoedig bestaan.

Amsterdam

Rond 1660 verhuist Pieter met zijn gezin naar Amsterdam. Hij woont daar op verschillende bescheiden adressen. Het gaat hem nog steeds niet voor de wind. In mei 1668 woont hij in de betere Konijnenstraat in de Jordaan. Hij moet met hogere kringen in contact zijn gekomen. Zijn schilderijen van interieurs worden eleganter, rijker en ook groter. Zijn stijl wordt echter zwaarder, de schaduwen minder transparant. Mogelijk heeft dit te maken met het plotselinge vroege overlijden van zijn vrouw in 1667 of met de stijl die zijn klanten van hem verwachtten. Het laatste teken van leven van Pieter is, dat hij zijn oudste zoon in het dolhuijs (gekkenhuis) op de Kloveniersburgwal inschrijft in 1679. Pieter overlijdt vermoedelijk op 24 maart 1684 en wordt in Amsterdam begraven.

De Hoogh en Vermeer

Ze worden vaak in één naam genoemd. Toch zijn er duidelijke verschillen: Vermeer beperkt zich tot één ruimte met een open raam waardoor het licht binnenstroomt. Pieter de Hoogh heeft altijd een doorkijkje naar buiten. De diepte in de schilderijen van De Hoogh heeft Vermeer nooit kunnen evenaren. Vermeer heeft echter een zachtere manier van schilderen, waardoor zijn vrouwen bijzonder lief, levend en bijna aanraakbaar worden.

Het mooie is… ze worden beiden tot de Oude Hollandse Meesters gerekend en…

naar beiden is een straat vernoemd in de Fendertse schilderswijk.

Sjerp Vormeer

Bronnen: Wikipedia; Absolutefacts.nl (Ruud van Capelleveen); Site van het Rijksmuseum.