Kunt u mij de weg in Fijnaart vertellen, meneer?
Een straat genoemd naar een jonkvrouwe
We gaan terug naar het jaar 1458. Fijnaart op zich bestaat nog niet, maar het gebied waar de huidige kernen Fijnaart, Standdaarbuiten en Willemstad liggen, wordt toegevoegd aan het rechts(spreek)gebied van Jan II van Glymes, heer van Bergen op Zoom. We kennen hem nog als “Jan met de lippen”. Vanaf 1461 wordt van het ‘schor van Fijnaart’ in de domeinrekening van de heer van Bergen op Zoom melding gemaakt. ‘Jan met de lippen’ voer regelmatig door de kreken van het gebied.
Na wat geruzie met Engelbrecht van Nassau (sinds 1475 Heer van Breda) over het gebied wordt in 1510 door de Grote Raad van Mechelen beslist dat de onbedijkte gebieden van Standdaarbuiten, Bloemendaal, de Meeren, Fijnaart en Heijningen tot de heerlijkheid van Bergen op Zoom behoren. In 1525 wordt het gors Standdaarbuiten bedijkt en in 1546 worden gelden opgenomen om het ‘Vrouwe Jacobsland alias de Finaert’ te bedijken.
In 1533 is de heerlijkheid Bergen op Zoom door Karel V verheven tot markgraafschap en de heerlijkheid Walhain tot graafschap. In januari 1531 volgt een kleinzoon van Jan II van Glymes, Antonius (Anton) van Glymes zijn vader, Jan III van Glymes van Bergen, op en wordt de eerste markies van Bergen op Zoom en de eerste graaf van Walhain. Hij erft daarnaast ook nog het kasteel Croy.
Op 12 maart 1520 is Anton van Glymes getrouwd met de 20-jarige Jacqueline (Jacoba) van Croy. Het is deze Jacqueline (of Jacoba) waarnaar de Vrouwe Jacobstraat genoemd is en het ‘Vrouwe Jacobsland alias de Finaert’. Ook de Rooms-Katholieke kerk in Fijnaart is genoemd naar haar patroonheilige: Sint Jacobus de Meerdere.
Anton van Glymes van Bergen overlijdt op 27 juni 1541 op 41-jarige leeftijd. Hij wordt opgevolgd door zijn oudste zoon Jan IV van Glymes. Deze is met zijn 13 jaar nog te jong. Jacqueline van Croy wordt tot 1550 aangesteld als markiezin-regentes. Dit is geen al te goede periode voor Bergen op Zoom. Zij benoemt in 1542 een familielid als drossaard, die belast is met de handhaving van de openbare orde en verantwoordelijk voor de hogere rechtsspaak (boven de schout en schepenen staand). De situatie loopt zo uit de hand dat de landheer, Keizer Karel V, moet ingrijpen.
Op 18 augustus 1547 – zo vermeldt een rekening van de rentmeester van de markies van Bergen op Zoom en Oudenbosch – is begonnen met de bouw van een huis ‘op de hoge werft van Fijnaart’. De markiezin laat eerst een ringgracht graven. Met de uitgegraven grond wordt het terrein verhoogd. Er ontstaat een eiland van ca. 3600 m2. De heuvel krijgt de naam ‘De Hoge Werft’.
In 1548 zijn de gorzen rondom de gors ‘De Finaert’ bedijkt. De markiezin van Bergen verkrijgt de landerijen als landbouwgrond en verhuurt deze aan opeenvolgende rentmeesters van Fijnaart. Op de ’Hoge Werft’ betalen de boeren hun pacht.
Samen met haar zoon Jan IV van Glymes wordt Jacqueline van Croy als de stichter gezien van het ‘Vrouwe Jacobsland alias de Finaert’.
In 1550 overlijdt Jacqueline (Jacoba) van Croy op 50-jarige leeftijd. Veel meer komen we van haar niet te weten.
De heuvel waar ooit ‘De Hoge Werft’ was, geldend als het oudste stukje van Fijnaart oostelijk van de huidige Boomgaardstraat, wordt in de jaren 30 van de vorige eeuw afgegraven. De heuvel, bekend als ’s Heren Werf of ‘de Konijnenberg’, verdwijnt jaren later onder het terrein van ‘De Zuid Nederlandse Staalbouw’, lang het lelijkste plekje van Fijnaart genoemd. Nu worden er huizen gebouwd (project Staalmeesters). De toekomstige straatnamen zullen, op advies van de Heemkundige Kring Fijnaart en Heijningen, heten naar konijnenrassen. Mocht u daar in toekomst gaan wonen, in bijvoorbeeld ‘de Vlaamse Reusstraat’, dan weet u waar dat vandaan komt.
Sjerp Vormeer
Bronnen: “Ledenblad Heemkundige Kring Fijnaart en Heijningen” november 2020, artikel geschreven door Piet Roks
“Onder de schutse van Sint Jacobus.” C.A.I.L. van Nispen, R.C.M. Jacobs, 1996 Kerkbestuur Parochie Fijnaart.
“Genealogie online.” Artikelen Wikipedia
