Kunt u mij de weg in Fijnaart vertellen, meneer?

Prinses Frederica Sophie Wilhelmina van Pruisen

(1751 Berlijn – 1820 Apeldoorn)

Dochter van August Willem van Pruisen en Amalia van Brunswijk-Wolfenbüttel. Ze wordt opgevoed door de moeder van Koning Frederik de Grote, Sophia Dorothea van Hannover en na 1740 door haar tante, de echtgenote van Frederik de Grote (die gescheiden van hem leefde) Elisabeth Christina van Brunswijk-Bevern.

Op 4 oktober 1767 trouwt ze op 16-jarige leeftijd in Berlijn, met de 19-jarige Willem V, de laatste erfstadhouder van de ‘Republiek der Verenigde Nederlanden’.

Een onrustige tijd waarin prinsgezinde Orangisten en Patriotten een soort van machtsstrijd uitvoeren. Door schermutselingen en straatgevechten tussen het stadhouderlijk leger en lokale milities dreigt een burgeroorlog. Die wordt voorkomen door ingrijpen van Pruisen en Engeland. De positie van de prins staat ter discussie omdat die gebaseerd is op vriendjespolitiek. Daarbij is Willem V koppig en niet erg doortastend. Zijn vrouw daarentegen wel. Zij bemoeit zich met beleidszaken en laat zich zien in alle zeven gewesten.

In 1787 lijkt de onrust een hoogtepunt te bereiken. De prins en Wilhelmina zijn gevlucht uit Den Haag en wonen dan in Nijmegen. Wilhelmina besluit naar Den Haag af te reizen, hopend dat de Staten van Holland Willem de opdracht zullen geven de orde in de provincie te herstellen. Dit leidt tot de bekende ‘aanhouding bij de Goejanverwellesluis’. Wilhelmina krijgt geen toestemming om verder te reizen en keert naar Nijmegen terug. Ze spoort haar broer, inmiddels Koning van Pruisen, Frederik III, aan tot militair ingrijpen. Wilhelmina eist dat de Staten van Holland excuses maken. Dat gebeurt niet en dan volgt de Pruisische bezetting: Frederik III herstelt de orde met een leger van 26.000 soldaten.

In 1795 vlucht het prinselijk gezin naar Engeland. In Holland breekt de tijd van de ‘Bataafse Republiek’ aan. Wilhelmina keert op 10 januari 1814 terug als weduwe. Ze gaat wonen in de Haarlemhout (paviljoen Welgelegen). Zij ziet haar zoon Koning van het ‘Verenigd Koninkrijk der Nederlanden’ worden en maakt de geboorte mee van twee kleinkinderen waaronder Willem III. In 1820 sterft ze op Paleis het Loo. Ze wordt eerst begraven in Apeldoorn. Na de uitbreiding van de grafkelder in Delft wordt zij daarin twee jaar later bijgezet.

Koningin Frederica Louise Wilhelmina van Pruisen

(1774 Potsdam –  1837 Den Haag)

Dochter van Frederik II van Pruisen en Frederika van Hessen Darmstad. Opgevoed aan het Pruisische hof; beheerst veel talen en is zeer kunstzinnig.

Op bijna 17-jarige leeftijd wordt ze uitgehuwelijkt aan haar volle neef Willem Frederik van Nassau, erfstadhouder, later Koning Willem I. Ze trouwen in Berlijn op 1 oktober 1791; het feest duurt 17 dagen. Ze gaan wonen op paleis Noordeinde, waar hun eerste zoon geboren wordt: Willem II (1792-1849). De positie van Oranje is wankel (zie boven) en dat knaagt aan de gezondheid van Wilhelmina. Ze verhuizen naar Paleis Soestdijk. In 1795 vluchten ze met stadhouder Willem V mee naar Engeland. In april 1796 verlaten ze Engeland om een poos in Duitsland te wonen. Zij krijgen daar nog twee kinderen: Frederik (1797 – 1881) en Paulina (1800 – 1806). Willem en Wilhelmina leiden in die tijd een weinig roemrijk leven.

In 1810 wordt een tweede dochtertje geboren (1810 – 1883). Vanaf 1815 wordt zij Koningin der Nederlanden. Haar rol als Koningin wordt betiteld als kil. Ze geeft gul aan liefdadigheid en blijft vriendelijk en bescheiden. Haar moedergevoel is echter heel sterk: als haar oudste zoon Willem II gewond raakt tijdens de slag bij Waterloo, gaat ze hoogstpersoonlijk naar het hoofdkwartier om hem te verzorgen.

Ze woont afwisselend in Den Haag, Paleis het Loo of in Kasteel van Laken. Vanaf 1820 begint haar gezondheid slechter te worden. In 1837 schrikken de mensen tijdens een schouwburgvoorstelling van haar vervallen uiterlijk, gebogen houding en moeizame gang. In juni 1837 wil ze de doop van haar kleinzoon Albert in Berlijn meemaken. De reis verzwakt haar dermate, dat zij op 4 oktober 1837 overlijdt en op 26 oktober wordt bijgezet in de grafkelder van Oranje Nassau in Delft.

Wilhelmina Helena Paulina Maria van Oranje-Mecklenburg

(1880 Den Haag – 1962 Apeldoorn)

Het enige kind uit het huwelijk tussen Willem III en Emma van Waldeck-Pyrmont. Het is lang onzeker of zij koningin zal worden. De grondwet geeft mannelijke nakomelingen voorrang op vrouwelijke. Van haar drie halfbroers uit het dramatische huwelijk van Willem III met Sophia van Württemberg leeft alleen Alexander nog. Die is  kwaad op Willem III, vanwege diens tweede huwelijk. Hij sluit de luiken van zijn kasteel en weigert zijn halfzusje te zien.

Alexander sterft als Wilhelmina vier jaar is. Als ook haar vader sterft zonder mannelijk nakomelingen wordt Wilhelmina automatisch de nieuwe koningin.

Haar moeder Emma neemt tot haar 18^e verjaardag als regentes het koningschap waar. In 1900 reizen Wilhelmina en Emma naar Slot Schwartzburg in Thüringen. Daar zijn drie ontmoetingen gearrangeerd voor Wilhelmina. Moeder en dochter kiezen voor Heinrich von Mecklenburg-Schwering als huwelijkspartner voor Wilhelmina.

Het huwelijk vindt plaats in 1901. Na twee miskramen wordt eindelijk op 30 april 1908 een dochter geboren: de latere koningin Juliana.

In 1934 overlijdt Hendrick (Heinrich). In 1948 treedt Wilhelmina af. Haar gezondheid wordt snel minder en in 1962 overlijdt Wilhelmina. Zij is het langstzittende Nederlandse staatshoofd. Wilhelmina heeft tijdens haar regeerperiode de grenzen van haar macht opgezocht, daarnaar gehandeld en zo een belangrijke rol vervuld in de Vaderlandse Geschiedenis.

De vraag blijft: naar wie is de Wilhelminastraat genoemd? Alle drie kunnen ze daar aanspraak op maken. Het woord “koningin” is misschien wel expres weggelaten in de straatnaam. De (doop)naam van mijn vrouw is ook Wilhelmina, maar de kans dat de straat naar haar vernoemd is acht ik bijzonder klein.                                

Bronnen : Wikipedia diverse pagina’s (nov.2025);

                 Een beknopte geschiedenis van Nederland – James C Kennedy2020 Prometheus Amsterdam

                 Oog in oog met het verleden-Vaderlandse geschiedenis in 91 verhalen -  Willem Velema

                 1787 Goejanverwellesluis – Jaap Frederiks  2005 Het Spectrum